Feng Shui with Dr. Anna Markovic Plestovic

FENG SHUI * ARCHITECTURE * URBANISM * GEOGRAPHY * SOCIETY

AKTUELNOSTI

JEDNA IKONICKA ZGRADA, JEDAN SKUP, I DRZAVA KOJE VISE NEMA

Posted on August 25, 2016 at 6:45 AM


Ovo je Palata Srbija u Beogradu, poznata i kao Palata Federacije ili SIV, zgrada građena za saveznu upravu Jugoslavije, u kojoj je sednice održavalo Savezno izvršno veće (Vlada Jugoslavije). To je zgrada u kojoj je započet i vođen nekada u svetu cenjen i poštovan „jugoslovenski eksperiment“ „proizvodnje demokratije“ i „radničkog ramoupravljanja“, u kojoj je predsednik Tito primao državnike iz celog sveta, u kojoj je Pokret nesvrstanih održao svoj prvi kongres 1961. godine. To je zgrada koja je planski projektovana da predstavlja državu i društveni poredak, zgrada namenjena da stvara istoriju.


To je zgrada u kojoj su uzastopne vlade i administracije raspadajuće SFR Jugoslavije (kasnije SR Jugoslavije, još kasnije Državne zajednice Srbije i Crne Gore i sada Srbije) držale sednice, u kojoj su razni predsednici republike, predsednici vlada, ministri i ministarstva i stručne državne službe bile smeštene tokom i nakon raspada države za čije predstavljanje je izgrađena. Kako je ista zgrada mogla da bude pozornica i za uspon i za pad, za slavu i za propast, za priznanje i za zaborav? Da li su oba scenarija „ugrađena“ u nju?




Nedavno sam prisustvovala jednom skupu u ovoj zgradi i sedela u njenoj najreprezentativnijoj sali, Sali Jugoslavija, pod kristalnim lusterom koji je navodno jedan od najvećih takvih na svetu. Bila sam u Sali koja je videla brojne predsednike, premijere i ostale dostojnike i mnoge druge slavne ličnosti iz celog sveta. Bila sam u zgradi koja je manifest po sebi, namenjenoj da predstavi viziju društva kakvo se Jugoslavija nadala da će izgraditi: društvo dostojanstva, jednakosti, bratstva, slobode, pravedne raspodele, kojim vlada spasiteljska moć razuma i umetnosti, u kojem država radi za dobrobit većine, a ne izabranih.


Bez obzira na izvesnu nostalgiju koju osećam, ne nameravam da tvrdim da je Jugoslavija zaista uspela da izgradi takvo društvo, ali ova zgrada ipak po sebi demonstrira navedene vrednosti, jednako svojim spoljnim oblikom i unutrašnjim uređenjem. U ovom monumentalnom prostoru gotovo je opipljiva želja da se izgradi bolja budućnost, pravedniji društveni poredak, da se odbrane ljudsko pravo na dostojanstvo i na dostojanstven život za svakog čoveka.




Ali, istorija je izabrala drugačiji put. Kao što je poznato, Jugoslavija se raspala u seriji krvavih ratova započetih 1991. godine i ni jedna od država naslednica ne mari mnogo za vrednosti iskazane u ovoj građevini. Nekada moćna država, koju je ova zgrada predstavljala, doslovno je počela da se mrvi nakon pada Berlinskog zida. Dok su se teritorije odvajale od Jugoslavija, a država u kojoj se ova zgrada nalazi više puta menjala ime koje se svaki put odnosilo na sve manju i manju teritoriju, nove uzastopne vlade i administracije i dalje su je koristile. Sada zgradu koristi Vlada Srbije i više njenih ministarstava i stručnih službi i organizacija.


 

FORMA, LOKACIJA, ORIJENTACIJA


Uticaj ovako izrazito simbolične zgrade treba procenjivati kroz visoko simbolički sistem kvalitativne analize, te sam odlučila da je pogledam kroz feng šui, koji je upravo takav analitički okvir, i krenem u procenu semiotike lokacije i spoljašnje forme kao osnovnog nivoa analize koji obrađuje najmoćnije formativne sile. U toku analize, prva stvar koju sam morala da procenim bila je da li je zgrada locirana na bezbednom mestu. Strateški govoreći, trebala sam da pregledam da li su joj leđa osigurana, da li su joj bokovi branjivi i da li njen front nesmetano podržava slobodno kretanje. Prevedeno u pojmovni okvir feng šuija, morala sam da vidim do kog se stepena okolni teren, pozicija i oblik zgrade uklapa sa idealnim modelom „zmajevog gnezda“.




U poređenju sa idealnim modelom, Palata Federacije ima izrazito „slaba leđa“. Glavni zvanični ulaz, koji predstavlja „lice“ zgrade, smešten je na jugozapadnoj fasadi i gleda prema Novom Beogradu, dok su „leđa“ okrenuta severoistoku, ka reci, a teren se od leđa zgrade spušta prema reci. Voda predstavlja pokret, putovanje i način prevoza, što je suprotno od stabilnog oslonca, zaštite i podrške povezane sa „planinom“ ili leđima. Leđa zgrade su istovremeno okrenuta prema obali Dunava i spoljnoj ivici njegove krivine, što se po pravilu smatra stranom koju potkopava vodeni tok. Ova formacija takođe potkopava, destabilizuje i slabi kvalitete neophodne za dobra leđa zgrade.




Struktura zgrade po sebi ukazuje na slaba leđa zbog osnove u obliku slova H, pri čemu tri simboličke planine oblikovane od zelenila kod osnove slova H, nisu dovoljno velike i nemaju dovoljno snage da stvore protivtežu dejstvu topografije i strukture zgrade. Srednje, centralno krilo zgrade obezbeđuje određenu zaštitu prednjeg nižeg, najreprezentativnijeg dela zgrade, ali sama centralna masa nema podršku.




Dakle, i forma i položaj ukazuju na „slaba leđa“. U jednom od prethodnih postova sam pisala na koji način mesto koje ima „slaba leđa“ može da utiče na individualni život, kako cedi energiju čineći nemogućim da se postignu rezultati nečijeg napora i potencijalno dovodi čak do telesnih bolesti. Izgleda da slaba leđa mogu imati vrlo slično dejstvo i na kolektivnom nivou, barem u vezi zgrada sa istaknutim simboličkim značajem kao što je to slučaj sa SIV-om.


 

ORIJENTACIJA I PROSTORNI ODNOSI


Tokom istraživanja za ovaj tekst, naišla sam na interesantnu činjenicu koja je, na nivou obrazaca i simbola, bacila dodatno svetlo na razloge raspada države – orijentacija zgrade je promenjena tokom izgradnje. Originalno je bilo predviđeno da lice zgrade bude okrenuto prema reci, ali je autor plana preminuo u ranoj fazi izgradnje, a novi glavni arhitekta je okrenuo lice zgrade prema novoizgrađenom glavnom gradu. Da li je novi glavni arhitekta osudio svoju zemlju na raspad ovom odlukom? Bilo bi veliko preterivanje tvrditi da je tako. Ipak, ne može se zanemariti činjenica da su tom odlukom pored slabljenja leđa i oslonca zgrade, promenjeni i prostorni odnosi simboličkih građevina u okruženju.


Da bi se potpuno sagledale posledice odluke o promeni orijentacije zgrade, važno je sagledati odnose prema drugim značajnim zgradama. U ovom slučaju, kada istražujem simboličku vezu Palate Federacije sa raspadom države koju je ona predstavlja, korisno jje sagledati odnose prema zgradama koje predstavljaju unekoliko konfliktne, ne-jugoslovenske entitete. Pošto su pre Prvog svetskog rata reke Sava i Dunav bile granična linija između Austrougarskog carstva i Srbije, dok je Jugoslavija stvorena nakon tog rata ujedinjenjem teritorija koje su prethodno pripadale upravo ovim zemljama (i takođe i Crnoj Gori), trebalo je naći prostorne simbole koji predstavljaju ova dva entiteta, i proveriti prostorne odnose, kako međusobne, tako i prema Palati Federacije koja predstavlja Jugoslaviju.


Kula Gardoš u Zemunu deluje kao odgovarajući predstavnik Austrougarskog carstva. To je ciljano simbolička zgrada, izgrađena od mađarskih vlasti 1896. godine u sklopu obeležavanja 1000-godišnjice mađarske države i pripadnosti ove teritorije Mađarskoj. Kao predstavnika Srbije nameće se dominantna tvrđava Kalemegdan, koja je jezgro i najstariji deo gradskog područja Beograda, prestonice Srbije pre Prvog svetskog rata.


U odnosu na Palatu Federacije i njenu sadašnju orijentaciju, obe ove građevine su locirane „iza“ nje, u položaju izvan vidnog polja „lica“ SIV-a. Stoga se i Gardoš i Kalemegdan mogu tumačiti kao simbolički skrivene, nerešene, takoreći podsvesne stvari za Jugoslaviju. Da je Palata Federacije orijentisana prema reci, ove dve tvrđave bile bi u vidnom polju, što bi moglo da znači da bi bile pod kontrolom, u svesnom-osvešćenom domenu. Iznošenje nerešenih stvari na videlo moglo je da stvori mogućnosti za prepoznavanje ili obelodanjivanje sukoba i time za njegovo rešavanje.




Analiza metodom feng šuija ukazuje i na konfliktni odnos između dve simboličke zgrade – Gardoša i Kalemegdana – koji proističe iz njihovog položaja u odnosu na Palatu Federacije. Gardoš je lociran severozapadno od Palate Federacije, što ga povezuje sa energijom faze/elementa metala, dok je Kalemegdan lociran istočno, noseći energiju faze/elementa drvo. Metal razara drvo, što ukazuje da Kalemegdan verovatno oseća pretnju po svoj identitet od Gardoša (odnosno, Srbija od Austrougarske ili nasleđa Austrougarskog carstva). Dunav teče s leđa Palate Federacije simbolizujući opasnost, što se u smislu nezaštićenih leđa može tumačiti kao prikriveni tok napetosti i sukob koji tokom vremena neopaženo narasta. Da je lice Palate Federacije okrenuto prema reci, sem što bi oba simbola bila vidljiva sa lica, još bi i voda Dunava mogla bi biti poveznica između ove dve tačke, uzimajući energiju od metala i hraneći drvo, pretvarajući tako konflikt u kooperaciju.


DAKLE, DA LI JE SIV KRIV?


Puna analiza morala bi da obuhvati mnogo više detalja, da uzme u obzir više istorijskih, geografskih, društvenih i kulturoloških činjenica, ali po mom iskustvu temeljni uzorci otkriveni na osnovnom nivou analize verovatno će se ponovo pojavljivati i na višim nivoima analize. Naravno, ovo tumačenje ne može se dokazati. Nema načina da se sa sigurnošću kaže da li bi sukobi i raspad Jugoslavije bili izbegnuti drugačijom orijentacijom ove ikoničke zgrade, niti se istorija može vratiti unazad. Ali, i u nedostatku mogućnosti dokazivanja, po osnovu ove i drugih sličnih analiza prostornih struktura i odnosa, verujem da su geografija, urbanizam i arhitektura scenografija koja na neki način usmerava pravce i promene toka istorije – kao što se može naslutiti iz ove kratke analize – i da bi zbog toga društveni odnos prema sopstvenoj scenografiji trebao biti dublji, promišljeniiji, višeslojniji.

 

Categories: None